Bitki biyolojisi sorularında doku–görev eşleşmesi, hormonların etkileri ve çift döllenme en çok sorulan başlıklardır.
Bitki dokuları
- Meristem (bölünebilen) doku: Boy uzaması (uç meristem) ve kalınlaşma (yan meristem) sağlar.
- Daimi (kalıcı) doku:
- Örtü doku: Epidermis (dış koruma), periderm (mantar; gövde ve köklerde). - Temel doku (parankima): Fotosentez (palizat, sünger), depolama. - Destek doku: Kollenkima, sklerenkima. - İletim doku: Ksilem (odun borusu): su ve mineral; floem (soymuk borusu): organik besin.
Kök, gövde, yaprak
- Kök: Su ve mineral emilimi (kök tüyleri), bitkiyi toprağa tutturma, depolama.
- Gövde: İletim ve destek; odunlaşma ile kalınlaşır (yıllık halkalar).
- Yaprak: Fotosentez, terleme ve gaz alışverişi; stoma (gözenek): bekçi hücrelerle açılıp kapanır; O₂ ve CO₂ geçişi ile terleme burada olur.
Su ve besin taşınması
- Suyun yukarı çıkışı: Kök basıncı + terleme çekimi + kohezyon (su moleküllerinin birbirine tutunması) ile gerçekleşir; ksilemde olur.
- Terleme: Suyun stomalardan buharlaşmasıdır; su çekimini sağlar.
- Floemde besin taşınması: organik maddeler (sakkaroz) kaynaktan (yaprak) tüketim bölgesine taşınır.
Bitki hormonları
- Oksin: Hücre uzaması, apikal (tepe) dominansi, fototropizm (ışığa yönelme).
- Giberellin: Gövde uzaması, tohum çimlenmesi, çiçeklenme.
- Sitokinin: Hücre bölünmesi, yaşlanmayı geciktirme.
- Absisik asit (ABA): Stres hormonu; stomaları kapatır, tohum dormansisini (uyku hâli) sürdürür.
- Etilen: Meyve olgunlaşması, yaprak dökümü.
Çiçekli bitkilerde üreme
- Çiçek: Çiçek tozu (polen) erkek organ anterde, yumurta dişi organ yumurtalıkta (ovaryum) oluşur.
- Tozlaşma: Polenin tepeciğe (stigma) ulaşması. Rüzgâr, böcek, su ile olabilir.
- Çift döllenme: İki sperm hücresinden biri yumurta hücresiyle birleşir (zigot, 2n); diğeri iki kutup çekirdeğiyle birleşir (endosperm, 3n).
- Tohum: Zigottan embriyo, endospermden besi dokusu, tohum kabuğu integument kökenlidir.
- Meyve: Yumurtalığın gelişmesiyle oluşur.
- Tohum çimlenmesi: Su, uygun sıcaklık, oksijen gerekir.
- Monokot ve dikot: Tek çenekli (buğday, mısır): tek çenek, lifli kök, paralel damarlı yaprak. Çift çenekli: iki çenek, kazık kök, ağsı damarlı yaprak.
Sınavda dikkat
- Ksilem su ve mineral (yukarı), floem organik besin.
- Absisik asit stomayı kapatır; etilen olgunlaştırır.
- Çift döllenmede 2n zigot + 3n endosperm.
- Oksin–sitokinin–giberellin etkileri eşleştirme sorusu olarak çıkar.
Sık sorulan sorular
Ksilem ve floem arasındaki fark nedir?
Ksilem su ve mineral, floem organik besin taşır.
Çift döllenme nedir?
Bir spermin yumurta hücresiyle (zigot), diğerinin kutup çekirdekleriyle (endosperm) birleşmesidir.
Stomaları hangi hormon kapatır?
Absisik asit.
Meyve olgunlaşmasını sağlayan hormon hangisidir?
Etilen.