İnsan vücudu sistemleri TYT Biyoloji’de organ – görev – enzim/hormon eşleştirmesiyle sorulur. Her sistemi “ne yapar, kim yapar?” diye öğren.
Sindirim sistemi
- Ağız: Tükürük amilaz enzimi nişastayı sindirmeye başlar.
- Mide: Pepsin proteinleri sindirmeye başlar; mide özsuyu asidiktir.
- İnce bağırsak: Sindirim tamamlanır, besinler emilir (villuslar).
- Karaciğer: Safra üretir; safra yağları emülsiyon hâline getirir.
- Pankreas: Sindirim enzimleri (tripsin, lipaz, amilaz) ve insülin–glukagon hormonlarını üretir.
- Kalın bağırsak: Su ve mineral emilimi.
Dolaşım sistemi
- Kalp: 4 odacık; sağ karıncık kanı akciğere, sol karıncık aort ile vücuda pompalar.
- Atardamar kalpten uzaklaştırır (çoğu temiz kan), toplardamar kalbe getirir.
- Alyuvar: Oksijen taşır (hemoglobin). Akyuvar: Savunma. Trombosit: Pıhtılaşma.
Solunum sistemi
- Soluk alma: Diyafram kasılıp düzleşir, göğüs boşluğu genişler, iç basınç azalır.
- Gaz alışverişi: Alveollerde (difüzyonla).
Boşaltım sistemi
- Nefron: Böbreğin yapı ve görev birimi. Glomerulus’tan Bowman kapsülüne süzülme, sonra geri emilim ve salgılama.
- İdrar: böbrek → üreter → mesane → üretra.
Sinir sistemi
- Nöron: Sinir sisteminin yapı ve görev birimi. Duyu nöronu uyarıyı merkeze taşır, motor nöron organa iletir.
- Refleks: Beyni kullanmadan, omurilik düzeyinde, hızlı ve istek dışı cevap.
Endokrin sistem (hormonlar)
- Hipofiz: Büyüme hormonu ve diğer bezleri yöneten hormonlar.
- Pankreas: İnsülin kan şekerini düşürür, glukagon kan şekerini yükseltir.
- Tiroit: Tiroksin (metabolizma). Böbrek üstü bezi: Adrenalin.
Sınavda dikkat
- Amilaz (nişasta, ağız), pepsin (protein, mide), lipaz (yağ). Üçünü karıştırma.
- İnsülin düşürür, glukagon yükseltir.
- Alveol = gaz alışverişi, nefron = boşaltım, nöron = sinir sistemi.
Sık sorulan sorular
Nişastanın sindirimi nerede başlar?
Ağızda, tükürükteki amilaz enzimiyle.
Kan şekerini düşüren hormon hangisidir?
İnsülindir; pankreastan salgılanır.
Gaz alışverişi akciğerin hangi yapısında olur?
Alveollerde.
Böbreğin görev birimi nedir?
Nefrondur.