Akarsu ve göl soruları ezber gibi görünür ama bir mantığı vardır: nehrin döküldüğü deniz ve gölün oluşum biçimi sınavın değişmez kalıbıdır.
Akarsuların döküldüğü denizler
- Karadeniz’e dökülenler: Kızılırmak, Yeşilırmak, Sakarya, Çoruh (Gürcistan üzerinden), Filyos.
- Akdeniz’e dökülenler: Seyhan, Ceyhan, Asi, Göksu, Dalaman ve Aksu.
- Ege Denizi’ne dökülenler: Gediz, Büyük Menderes, Küçük Menderes, Bakırçay ve Meriç.
- Marmara’ya dökülenler: Susurluk (Simav) Çayı.
- Basra Körfezi’ne dökülenler: Fırat ve Dicle (Irak’ta birleşir, Şattülarap).
- Hazar Denizi’ne dökülenler: Aras ve Kura.
Önemli bilgiler
- Kızılırmak, Türkiye sınırları içinde doğup yine Türkiye’de denize dökülen en uzun akarsudur (yaklaşık 1355 km).
- Fırat, Türkiye’de doğan en uzun nehirdir (sınır ötesine çıkar).
- Asi Nehri, Lübnan’da doğup Suriye üzerinden Hatay’dan Akdeniz’e dökülür.
- Meriç, Bulgaristan’dan doğar; Türkiye-Yunanistan sınırını çizer ve Ege’ye dökülür.
- Karadeniz akarsularının debisi düzenlidir (yağış her mevsim); Akdeniz akarsularında yazın azalan, kışın artan düzensiz rejim görülür.
Göllerin oluşum biçimlerine göre türleri
- Tektonik: Tuz Gölü, Sapanca, Eğirdir, Beyşehir (Türkiye’nin en büyük tatlı su gölü), Çıldır.
- Volkanik set (lav seti) gölleri: Van Gölü (Nemrut lavlarının akarsu vadisini kapatması), Nazik, Balık.
- Heyelan set gölleri: Tortum Gölü.
- Karstik göller: Kalkerli arazilerde çözünme ile oluşan obruk ve polye gölleri.
- Lagün (kıyı) gölleri: Küçükçekmece, Büyükçekmece.
- Buzul gölleri: Yüksek dağlardaki küçük göller (Karagöl gibi).
- Yapay (baraj) gölleri: Atatürk, Keban, Karakaya, Ilısu.
Sınavda dikkat
- Van Gölü: Türkiye’nin en büyük gölü, volkanik set gölüdür; suyu sodalıdır (tuzlu).
- Tuz Gölü: Tektonik oluşumludur ve Türkiye’nin ikinci büyük gölüdür; suyu çok tuzludur.
- Eğirdir ve Beyşehir: Tatlı sulu göllerdir.
Sık sorulan sorular
Türkiye’nin en uzun akarsuyu hangisidir?
Kızılırmak’tır. Türkiye sınırları içinde doğup Türkiye’de denize dökülen en uzun akarsudur.
Fırat ve Dicle nereye dökülür?
İkisi Irak’ta birleşerek Şattülarap adıyla Basra Körfezi’ne dökülür.
Van Gölü nasıl oluşmuştur?
Nemrut Dağı’ndan akan lavların bir akarsu vadisini kapatmasıyla oluşan volkanik set gölüdür.
Tuz Gölü hangi türde bir göldür?
Tektonik bir göldür.