Dağlar sorularında oluşum türü – dağ eşleştirmesi ve en yüksek dağlar sorulur. Platolar ise iç ve dış etkenlere göre sınıflandırılır.
Oluşum türlerine göre dağlar
- Kıvrım (kıvrılma) dağları: Yer kabuğunun sıkışıp kıvrılmasıyla (Alp-Himalaya kuşağı) oluşur.
- Toroslar, Kuzey Anadolu Dağları, Doğu Anadolu dağları, Güneydoğu Toroslar. - Türkiye’de Alp-Himalaya kıvrım sisteminin bir parçasıdır; Üçüncü Zaman hareketleriyle oluşmuştur.
- Kırık (horst) dağları: Fayların etkisiyle bir bölümün yükselmesiyle oluşur. Ege Bölgesi’ndeki Bozdağlar, Aydın ve Menteşe dağları; Uludağ (Bursa; horst yapılıdır) bu türdendir.
- Volkanik dağlar: Yanardağ püskürmeleriyle oluşur. Ağrı, Süphan, Nemrut, Tendürek, Erciyes, Hasan Dağı, Karacadağ.
Önemli dağlar
- Ağrı Dağı: Türkiye’nin en yüksek dağıdır (5137 m); volkanik; Doğu Anadolu.
- Süphan Dağı: 4058 m; volkanik; Bitlis.
- Erciyes Dağı: 3917 m; volkanik; Kayseri; İç Anadolu’nun en yüksek dağı.
- Kaçkar Dağı: 3937 m; Doğu Karadeniz Dağları’nın en yüksek zirvesi (Rize).
- Demirkazık (Aladağlar): 3756 m; Toroslar.
- Uludağ: 2543 m; Marmara; kayak merkezi, horst.
- Cilo-Sat Dağları: Hakkâri; Uludoruk Tepesi (yaklaşık 4135 m).
Dağ sıraları
- Karadeniz’e paralel: Kuzey Anadolu Dağları (Küre, Ilgaz, Köroğlu, Doğu Karadeniz Dağları).
- Akdeniz’e paralel: Toroslar (Batı, Orta, Güneydoğu Toroslar).
- Dağların uzanışı iklimi ve bitki örtüsünü belirler: kıyıya paralel uzanış, denizin etkisini içerilere geçirmez.
Platolar
- Plato: Çevresinden yüksekte kalan, düzlük görünümlü sahalardır. Akarsularla yarılmıştır.
- İç Anadolu: Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Eskişehir ve Uzunyayla platoları. Obruk Platosu (Konya) karstik çukurlarıyla (obruk) bilinir.
- Doğu Anadolu: Erzurum–Kars Platosu; Türkiye’nin en yüksek platolarındandır (yaklaşık 2000 m ve üzeri).
- Güneydoğu Anadolu: Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin–Diyarbakır platoları; Karacadağ çevresinde lav platosu vardır.
- Karadeniz ve Akdeniz yaylaları: Yüksek kesimlerdeki yayla yerleşmeleri hayvancılık için kullanılır.
Sınavda dikkat
- Kıvrım dağları → Toroslar, Kuzey Anadolu; horst → Ege dağları, Uludağ; volkanik → Ağrı, Erciyes, Süphan.
- En yüksek dağ Ağrı (5137 m). Volkanik dağlar kırık (horst) dağlarla karıştırılmamalı.
- Obruk Platosu → karstik; Erzurum–Kars → en yüksek platolardan.
Sık sorulan sorular
Türkiye’nin en yüksek dağı hangisidir?
Ağrı Dağı (5137 m).
Uludağ nasıl oluşmuştur?
Kırık (horst) dağıdır; fay hatlarının yükselttiği bir dağdır.
Toroslar hangi tür dağlardandır?
Kıvrım (kıvrılma) dağlarındandır.
Erciyes Dağı nasıl oluşmuştur?
Volkanik püskürmelerle oluşan bir yanardağdır.