Coğrafi konum, bir yerin yeryüzündeki yerini belirtir. İkiye ayrılır: matematik konum ve özel konum.
Matematik konum
Matematik konum, enlem ve boylamlarla belirlenir ve değişmez.
- Türkiye 36°-42° kuzey enlemleri ile 26°-45° doğu boylamları arasındadır.
- Kuzey Yarım Küre’de, ılıman kuşakta bulunur. Bu yüzden dört mevsim görülür.
- Güneş ışınları yıl boyunca hiçbir zaman dik gelmez; geliş açısı mevsimlere göre değiştiği için yazlar sıcak, kışlar soğuk geçer.
Özel konum
Özel konum, bir yerin çevresindeki coğrafi unsurlara göre yerini belirtir ve zamanla değişebilir.
- Üç tarafı denizlerle çevrilidir (Karadeniz, Ege, Akdeniz); Marmara Denizi iç denizdir.
- Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en yakın olduğu yerde bulunur.
- İstanbul ve Çanakkale boğazları Karadeniz’i Akdeniz’e bağlar; önemli bir ticaret ve jeopolitik konumdur.
- Jeolojik olarak Alp-Himalaya dağ kuşağı üzerindedir; bu yüzden deprem ve volkanizma etkilidir.
Uç noktalar
- En kuzey: Sinop (İnceburun)
- En güney: Hatay
- En doğu: Iğdır
- En batı: Çanakkale (Gökçeada)
Yerel saat farkı
Dünya batıdan doğuya dönerken her 1° boylam = 4 dakika fark yaratır. Türkiye’nin doğusu ile batısı arasında yaklaşık 19° boylam farkı vardır: 19 × 4 = 76 dakika. Bu yüzden Güneş doğuda daha erken doğar. Yaz-kış uygulaması yerine Türkiye’de resmî saat tek (UTC+3) kullanılır.
Komşular
Kara sınırı olan ülkeler: Yunanistan, Bulgaristan (Trakya), Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan (Nahçıvan), İran, Irak, Suriye. Deniz komşuları arasında Kıbrıs vardır.
Sınavda dikkat
- “Matematik konum” sorusunda daima enlem-boylam cevabı aranır.
- “Özel konum” sorusunda boğazlar, kıtalar arası bağlantı, Alp-Himalaya kuşağı gibi etkenler öne çıkar.
- Yerel saat hesabında boylam farkını 4 ile çarp.