Elektrik Devreleri: Ohm Yasası, Seri ve Paralel Bağlama, Güç
Ohm yasası, seri ve paralel direnç bağlama, eşdeğer direnç, ampermetre-voltmetre bağlantısı, elektriksel güç ve enerji. TYT Fizik için formüllü anlatım.
Elektrik devresi sorularında amaç, akım, gerilim ve direnç arasındaki bağı kurmaktır. Önce temel bağıntıyı, sonra bağlama türlerini öğren.
Temel bağıntılar
Ohm yasası:V = I · R
Elektriksel güç:P = V · I = I² · R = V² / R
Isı enerjisi (Joule):Q = I² · R · t
Direncin bağlı olduğu nicelikler:R = ρ · ℓ / A → uzunlukla doğru, kesit alanıyla ters orantılı.
Seri bağlama
Akım her dirençten aynıdır.
Gerilim dirençler arasında bölünür.
Eşdeğer direnç toplanır: R = R₁ + R₂ + …
Bir eleman bozulursa devre açılır, hepsi söner.
Paralel bağlama
Gerilim her kolda aynıdır.
Akım kollar arasında bölünür.
Eşdeğer direnç: 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + … İki direnç için R = (R₁·R₂)/(R₁+R₂).
Bir kol bozulursa diğerleri çalışmaya devam eder.
Ölçü aletleri
Ampermetre: Akımı ölçer, devreye seri bağlanır, direnci çok küçüktür.
Voltmetre: Gerilimi ölçer, ölçülen elemana paralel bağlanır, direnci çok büyüktür.
Kısa devre
Bir elemanın iki ucu doğrudan bağlanırsa üzerinden akım geçmez, bu eleman etkisizdir. Üreteç uçları doğrudan bağlanırsa devre çok büyük akım çeker; tehlikelidir.
Sınavda dikkat
Seride I sabit, paralelde V sabit. Bu ikisini bir kere yaz, sonra sorulara geç.
Eşdeğer direnç paralelde her zaman en küçük dirençten küçüktür.
Aynı ampullerin parlaklığı güç (P) ile ilgilidir.
Sık sorulan sorular
Seri bağlı dirençlerde hangi nicelik sabittir?
Akım şiddeti sabittir.
Ampermetre nasıl bağlanır?
Devreye seri bağlanır.
Paralel bağlı iki direncin eşdeğeri nasıl bulunur?
(R₁·R₂)/(R₁+R₂) formülüyle; sonuç her iki dirençten de küçüktür.
Elektriksel güç nasıl hesaplanır?
P = V · I formülüyle; ayrıca P = I²R ve P = V²/R biçimlerinde yazılır.
