Asit ve bazlar, günlük hayatta ve sınavlarda sık karşımıza çıkar. Tanımları, özellikleri ve pH hesabı temel bilgilerdir.
Tanımlar (Arrhenius)
- Asit: Suda çözündüğünde H⁺ iyonu veren madde (HCl, H₂SO₄, CH₃COOH).
- Baz: Suda çözündüğünde OH⁻ iyonu veren madde (NaOH, KOH, Ca(OH)₂).
Özellikleri
- Asitler: Ekşi tat, mavi turnusolu kırmızıya çevirir, aktif metallerle H₂ gazı çıkarır, pH < 7.
- Bazlar: Acımsı tat, kayganlık hissi, kırmızı turnusolu maviye çevirir, pH > 7.
- Nötr: pH = 7 (saf su).
pH ve pOH
- pH = −log[H⁺], pOH = −log[OH⁻].
- 25 °C’de pH + pOH = 14 ve [H⁺]·[OH⁻] = 10⁻¹⁴.
[H⁺] = 10⁻³ M ise pH = 3; pOH = 11; [OH⁻] = 10⁻¹¹ M.
pH değeri 1 azalırsa [H⁺] 10 kat artar.
Kuvvetli ve zayıf asit/baz
- Kuvvetli: Suda tamamen iyonlaşır. Kuvvetli asitler: HCl, HBr, HI, HNO₃, H₂SO₄, HClO₄. Kuvvetli bazlar: NaOH, KOH, Ca(OH)₂.
- Zayıf: Kısmen iyonlaşır: CH₃COOH, HF, H₂CO₃, NH₃.
Kuvvetlilik, derişimle karıştırılmamalıdır: kuvvetli ama seyreltik asit olabilir.
Nötrleşme
Asit + baz → tuz + su.
HCl + NaOH → NaCl + H₂O. Eşit mol asit ve baz tam nötrleşir.
Nötrleşmede mol H⁺ = mol OH⁻ olmalıdır: M₁·V₁·(H⁺ sayısı) = M₂·V₂·(OH⁻ sayısı).
Günlük hayat
- Asidik: Limon suyu, sirke, mide özsuyu (HCl), kola.
- Bazik: Sabun, çamaşır suyu, kireç suyu, amonyak.
- Mide ekşimesinde antasitler bazik özellik gösterir.
Sınavda dikkat
- pH ölçeği logaritmiktir; pH 3 ile pH 5 arasında 100 kat fark vardır.
- “Baz” her zaman OH⁻ içeren bileşik anlamına gelmez; Arrhenius tanımı sulu çözeltilerde geçerlidir.
- Turnusol kâğıdı renk değişimlerini karıştırma: Asit → kırmızı, baz → mavi.