Atomlar kararlı hâle (soygaz düzeni) geçmek için bağ yapar. Sınavlarda bağ türünü belirleme ve özellikleri karşılaştırma sorulur.
Oktet ve dublet kuralı
- Atomlar son katmanlarını 8 elektrona (oktet) tamamlayarak kararlı olur.
- H, He, Li, Be gibi küçük atomlar 2 elektrona (dublet) ulaşarak kararlı olur.
İyonik bağ
- Metal + ametal arasında oluşur; elektron alışverişi vardır.
- Metal elektron verip katyon, ametal elektron alıp anyon olur; zıt yüklü iyonlar elektrostatik çekimle bağlanır.
- Örnek: NaCl (Na⁺ + Cl⁻), MgO, CaF₂.
- Özellikleri: Kristal yapılı, erime-kaynama noktaları yüksek, katı hâlde elektriği iletmez, sulu çözeltisi ve sıvı hâli iletir, suda çoğu iyi çözünür.
Kovalent bağ
- Ametal + ametal arasında oluşur; atomlar elektronları ortaklaşa kullanır.
- Örnek: H₂, O₂, N₂, H₂O, CO₂, NH₃, CH₄.
- Bağ sayısı: H₂’de tek, O₂’de çift, N₂’de üçlü bağ vardır.
- Polar kovalent bağ: Farklı atomlar arasında oluşur; elektronegatiflik farkı vardır; elektronlar daha elektronegatif atoma yakındır (H–Cl, H–O).
- Apolar kovalent bağ: Aynı atomlar arasında oluşur (H–H, Cl–Cl, O=O).
- Özellikleri: Moleküler yapılıdır; erime-kaynama noktaları genelde düşüktür; elektriği iletmez (bazı istisnalar dışında).
Metalik bağ
- Metal atomları arasındadır; değerlik elektronları serbestçe hareket eder (“elektron denizi”).
- Özellikleri: Parlak, işlenebilir (tel ve levha hâline gelebilir), ısıyı ve elektriği iletir.
Molekül polarlığı
- Polar molekül: Bağlar polar ve geometri simetrik değilse polardır (H₂O, NH₃, HCl).
- Apolar molekül: Bağlar apolar ya da polar bağlar simetrik dağılırsa apolardır (CO₂, CH₄, BF₃, H₂, O₂).
- Benzer benzeri çözer: Polar maddeler polar çözücülerde (su), apolar maddeler apolar çözücülerde çözünür.
Zayıf etkileşimler
- Dipol-dipol: Polar moleküller arası.
- London (dağılma) kuvvetleri: Tüm moleküller arasında; apolar moleküllerdeki tek etkileşimdir.
- Hidrojen bağı: H atomunun F, O veya N’ye bağlı olduğu moleküller arasında (H₂O, NH₃, HF); suyun kaynama noktasının yüksek olmasının nedeni.
Sınavda dikkat
- Bileşiğin türünü önce metal/ametal ayrımıyla belirleyin.
- Moleküller arası etkileşim bağ değil, “zayıf etkileşim”dir; hâl değişimi sırasında koparılan budur (kovalent bağ kopmaz).
- H₂O’nun kaynama noktası yüksek → hidrojen bağı.
Sık sorulan sorular
İyonik bağ nasıl oluşur?
Metalin elektron vermesi, ametalin elektron almasıyla oluşan zıt yüklü iyonların birbirini çekmesiyle.
Polar kovalent bağ nedir?
Elektronegatiflikleri farklı iki ametal arasında oluşan, elektronların ortaklaşa kullanıldığı ama bir atoma yakın durduğu bağdır.
Hidrojen bağı hangi moleküllerde görülür?
H’nin F, O veya N’ye bağlı olduğu moleküllerde (H₂O, NH₃, HF).
Metalik bağın özellikleri nelerdir?
Parlaklık, işlenebilirlik ve ısı-elektrik iletkenliği.