Periyodik tablo, elementlerin atom numaralarına göre dizildiği ve benzer özelliklerin gruplar halinde toplandığı tablodur. Sınavlarda konum bulma ve periyodik özellikler sorulur.
Tablonun yapısı
- Periyot: Yatay satırlardır; 7 periyot vardır. Periyot numarası, elementin elektron kabuğu (katman) sayısına eşittir.
- Grup: Düşey sütunlardır. Ana gruplar A grupları (1A–8A), geçiş elementleri B grupları olarak adlandırılır.
- A grubu numarası, son katmandaki (değerlik) elektron sayısına eşittir (He hariç, 8A’da 8 elektron).
- Elementler artan atom numarasına göre sıralanır.
Elektron dizilimi ile yer bulma
- Elementin elektron dizilimi yazılır; katman sayısı → periyot, son katmandaki elektron sayısı → A grubu.
- Örnek: ₁₇Cl → 2) 8) 7) → 3. periyot, 7A grubu (halojen).
- Örnek: ₁₁Na → 2) 8) 1) → 3. periyot, 1A grubu (alkali metal).
Önemli gruplar
- 1A: Alkali metaller (Li, Na, K, Rb, Cs, Fr); hidrojen 1A’da yer alır ama metal değildir.
- 2A: Toprak alkali metaller (Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra).
- 3A–6A: Karışık (B, Al, C, Si, N, O, S gibi).
- 7A: Halojenler (F, Cl, Br, I, At); tuz oluşturucudur.
- 8A: Soygazlar (He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn); son katmanı tam dolu olduğu için çok kararlıdır.
- B grubu: Geçiş elementleri; çoğu metaldir, renkli bileşikler yapar.
Metal, ametal ve yarı metal
- Metaller: Tablonun sol ve orta kısmında; parlak, işlenebilir (tel ve levha), ısı ve elektriği iletir, elektron verir.
- Ametaller: Sağ üst kısımda; yalıtkan, elektron alır (H, C, N, O, P, S, halojenler, soygazlar).
- Yarı metaller: B, Si, Ge, As, Sb, Te; hem metal hem ametal özelliği gösterir.
- Oda koşullarında sıvı olan iki element: Br (ametal) ve Hg (metal).
Periyodik özellikler (eğilimler)
- Atom yarıçapı: Bir periyotta soldan sağa azalır, bir grupta yukarıdan aşağı artar.
- İyonlaşma enerjisi: Periyotta soldan sağa genelde artar, grupta yukarıdan aşağı azalır.
- Elektronegatiflik: Periyotta soldan sağa artar, grupta yukarıdan aşağı azalır. En elektronegatif element florürdür (F).
- Metalik karakter: Periyotta soldan sağa azalır, grupta yukarıdan aşağı artar.
Sınavda dikkat
- Periyot = katman sayısı, A grubu = son katman elektronu eşleşmesi tüm konum sorularının temelidir.
- İyonlaşma enerjisinde 2A > 3A ve 5A > 6A istisnaları (genel eğilimden sapmalar) sorulabilir.
- Hidrojen 1A’da olsa da ametal olarak değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
Periyot numarası neyi gösterir?
Elementin elektron katman sayısını.
Halojenler hangi gruptadır?
7A grubunda.
Atom yarıçapı periyotta nasıl değişir?
Soldan sağa doğru azalır.
En elektronegatif element hangisidir?
Flor (F).