Derişim, belirli miktardaki çözeltide ne kadar madde çözündüğünü gösterir. Yüzde derişim soruları ezber değil, denklem kurma sorularıdır.
Kütlece yüzde derişim
- % kütlece = (çözünen kütlesi / çözelti kütlesi) × 100.
- Çözelti kütlesi = çözünen + çözücü.
- Örnek: 20 g tuz 80 g suda çözülürse çözelti 100 g, derişim %20’dir.
Hacimce yüzde derişim
- % hacimce = (çözünen hacmi / çözelti hacmi) × 100. Alkollü ve sıvı-sıvı çözeltilerde kullanılır.
- Örnek: 100 mL çözeltide 30 mL etanol varsa %30 hacimce.
ppm (milyonda bir kısım)
- ppm = (çözünen kütlesi / çözelti kütlesi) × 10⁶. Çok seyreltik çözeltilerde (içme suyunda ağır metaller, hava kirliliği) kullanılır.
Karıştırma
- Çözünen miktarı korunur: m₁ · y₁ + m₂ · y₂ = (m₁ + m₂) · y.
- Örnek: %10’luk 200 g çözelti ile %30’luk 300 g çözelti karıştırılırsa:
(200 · 10 + 300 · 30) / 500 = 11000 / 500 = 22 → %22’lik çözelti.
- Karışımın derişimi iki çözeltinin derişimi arasındadır.
Seyreltme, buharlaştırma, ekleme
- Suyla seyreltme: Çözünen kütlesi sabit; çözelti kütlesi artar, derişim azalır. m₁ · y₁ = m₂ · y₂.
- Buharlaştırma: Yalnız su uçar, çözünen sabit; derişim artar.
- Çözünen ekleme: Hem çözünen hem çözelti kütlesi artar; derişim artar. (Çözünürlük sınırını aşmamalı.)
- Soru çözerken: Önce çözünen kütlesini (m·y/100) yazın; değişmeyen miktarı eşitleyin.
Çözelti yoğunluğu
- d = m / V (g/mL).
- Çözelti kütlesi, hacim ve yoğunluktan bulunur: m = d · V.
Sınavda dikkat
- Seyreltmede ve buharlaştırmada çözünen kütlesi değişmez.
- Çözelti kütlesi ≠ çözücü kütlesi: Çözücü yerine çözeltinin kütlesini kullanın.
- Karıştırmada ortalama, iki derişimin tam ortası değildir; kütlelere göre ağırlıklıdır.
- Aynı derişimli iki çözelti karıştırılırsa derişim değişmez.
Sık sorulan sorular
Kütlece yüzde derişim nasıl hesaplanır?
(Çözünen kütlesi / çözelti kütlesi) × 100.
Suyla seyreltmede hangi miktar sabittir?
Çözünen kütlesi.
Buharlaştırmada derişim neden artar?
Çözücü azalır, çözünen miktarı sabit kalır.
İki çözelti karıştırılınca yeni derişim nasıl bulunur?
(m₁y₁ + m₂y₂) / (m₁ + m₂) formülüyle.