Atatürk ilkeleri; inkılapların dayanağı olan, Türk toplumunun çağdaşlaşma yönünü belirleyen temel düşüncelerdir. Sınavlarda her ilkenin anlamı ve hangi uygulamanın hangi ilkeyle ilgili olduğu sorulur.
İlkeler nasıl ortaya çıktı?
- Altı ilke, CHP’nin 1931 Kongresi’nde parti programına alındı ve simgesi altı ok oldu.
- İlkeler 5 Şubat 1937’de Anayasa’ya (1924 Anayasası) girdi.
- İlkeler birbirinden bağımsız değil, birbirini tamamlayan bir bütündür.
Cumhuriyetçilik
- Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu yönetim biçimidir.
- 29 Ekim 1923’te cumhuriyetin ilanıyla hayata geçti.
- İlgili gelişmeler: saltanatın kaldırılması (1922), halifeliğin kaldırılması (1924).
Milliyetçilik
- Atatürk’ün milliyetçiliği; ırk esasına değil, ortak vatan, tarih ve kültür bilincine dayanır; bölücü ve yayılmacı değildir.
- Tanım olarak “Ne mutlu Türk’üm diyene” sözü ve Misak-ı Millî çizgisi örnek verilir.
- İlgili uygulamalar: Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932) ile millî kültürün araştırılması.
Halkçılık
- Toplumu sınıflara değil, ayrıcalıksız ve kaynaşmış bir bütün olarak gören anlayıştır; hukuk önünde eşitliği esas alır.
- İlgili uygulamalar: Medeni Kanun (1926), kadınlara siyasi haklar (belediye seçimlerinde 1930, muhtarlık seçimlerinde 1933, milletvekili seçme ve seçilme 1934), soyadı kanunu (1934), lakap ve unvanların kaldırılması.
Devletçilik
- Özel girişimi esas tutmakla birlikte, özel sektörün yapamadığı alanlarda devletin ekonomiye doğrudan müdahale etmesi anlayışıdır.
- 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı’nın etkisiyle ağırlık kazandı.
- İlgili uygulamalar: Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1934), Sümerbank (1933), Etibank (1935).
Laiklik
- Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması, vicdan ve ibadet özgürlüğüdür.
- İlgili uygulamalar: halifeliğin kaldırılması ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu (3 Mart 1924), Anayasa’dan “devletin dini İslam’dır” hükmünün çıkarılması (1928), medreselerin kapatılması, tekke ve zaviyelerin kapatılması (1925), kıyafet düzenlemeleri, Medeni Kanun. Laiklik 1937’de Anayasa’ya girdi.
İnkılapçılık
- Toplumun çağdaşlaşmasına engel olan kurumları değiştirip yerine yenilerini koymayı ve yeniliklere sürekli açık olmayı ifade eder.
- İnkılapçılık diğer beş ilkeyi canlı tutan ilke olarak görülür.
Sınavda dikkat
- İlkelerin hangi kongrede parti programına, hangi yılda Anayasa’ya girdiği (1931 ve 1937) sık sorulur.
- Bir uygulamanın hangi ilkeyle ilişkili olduğu istenirse: kadın hakları → halkçılık, beş yıllık plan → devletçilik, Tevhid-i Tedrisat → laiklik, saltanatın kaldırılması → cumhuriyetçilik.
Sık sorulan sorular
Atatürk ilkeleri kaç tanedir?
Altı temel ilke vardır: cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık. Bunlara “altı ok” denir.
İlkeler Anayasa’ya ne zaman girdi?
5 Şubat 1937’de.
Devletçilik ilkesi hangi olayın etkisiyle ağırlık kazandı?
1929 Dünya Ekonomik Bunalımı’nın etkisiyle.
Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı ne zaman verildi?
1934’te.