Çağdaş dünya tarihi sorularının çoğu kronoloji ve kurulan örgütler/ittifaklar üzerinedir.
I. Dünya Savaşı (1914–1918)
- Nedenleri: Sömürgecilik rekabeti, silahlanma yarışı, Pan-Slavizm ve Pan-Germenizm gibi akımlar, Alman-Fransız husumeti.
- Bloklar: İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, Rusya; sonradan ABD, İtalya vb.) ve İttifak Devletleri (Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı, Bulgaristan).
- Başlangıç nedeni: 28 Haziran 1914’te Avusturya-Macaristan veliahtının Saraybosna’da öldürülmesi.
- Osmanlı Devleti savaşa Almanya yanında girdi.
- Sonuç: Almanya yenildi; Versailles Antlaşması (1919) Almanya’ya ağır koşullar getirdi; Milletler Cemiyeti (1920) kuruldu.
Rus Devrimi (1917)
- Savaşın etkisiyle Rusya’da Çar yönetimi yıkıldı; Bolşevikler iktidara geldi.
- Rusya, savaştan Brest-Litovsk Antlaşması (1918) ile çekildi.
- Sonrasında SSCB (Sovyetler Birliği, 1922) kuruldu.
İki savaş arası dönem
- 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı (ABD’de başladı, dünyaya yayıldı).
- Bunalımın etkisiyle Almanya’da Nazizm, İtalya’da Faşizm güçlendi.
II. Dünya Savaşı (1939–1945)
- Başlangıç: 1 Eylül 1939’da Almanya’nın Polonya’ya saldırısı.
- Bloklar: Mihver (Almanya, İtalya, Japonya) ve Müttefikler (İngiltere, Fransa, SSCB, ABD).
- Türkiye savaşa tarafsız kaldı; savaşın sonlarında, 1945’te Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etti (BM’ye katılma koşulu nedeniyle).
- ABD’nin Hiroşima ve Nagazaki’ye atom bombası atması (Ağustos 1945) Japonya’nın teslimine yol açtı.
- 1945’te Birleşmiş Milletler kuruldu (Milletler Cemiyeti’nin yerini aldı).
Soğuk Savaş dönemi
- İki kutuplu dünya: ABD (Batı Bloğu, kapitalist) ve SSCB (Doğu Bloğu, komünist).
- Truman Doktrini (1947): ABD’nin komünizmin yayılmasını engellemek için Türkiye ve Yunanistan’a yardım kararıdır.
- Marshall Planı (1948): Avrupa’nın ekonomik olarak yeniden kalkınması için ABD yardımıdır; Türkiye de yararlandı.
- NATO (1949): Batı bloğunun askerî ittifakıdır; Türkiye 1952’de üye oldu.
- Varşova Paktı (1955): Doğu bloğunun askerî ittifakıdır.
- Önemli olaylar: Kore Savaşı (1950–1953), Berlin Duvarı’nın yapılması (1961), Küba Füze Krizi (1962).
- Sovyetler Birliği’nin dağılması (1991) ile Soğuk Savaş sona erdi.
Sınavda dikkat
- Truman Doktrini (siyasi-askerî yardım, 1947) ile Marshall Planı (ekonomik yardım, 1948) karıştırılır.
- NATO Batı, Varşova Paktı Doğu bloğudur.
- Kronoloji: Birinci Dünya Savaşı (1914) → Rus Devrimi (1917) → Versailles (1919) → Milletler Cemiyeti (1920) → İkinci Dünya Savaşı (1939) → BM (1945) → Truman (1947) → Marshall (1948) → NATO (1949).
Sık sorulan sorular
I. Dünya Savaşı hangi olayla başladı?
Avusturya-Macaristan veliahtının 28 Haziran 1914’te Saraybosna’da öldürülmesiyle.
Truman Doktrini ile Marshall Planı arasındaki fark nedir?
Truman Doktrini (1947) komünizme karşı siyasi ve askerî yardımdır; Marshall Planı (1948) ekonomik kalkınma yardımıdır.
Türkiye NATO’ya hangi yıl katıldı?
1952’de.
Soğuk Savaş ne zaman sona erdi?
1991’de SSCB’nin dağılmasıyla.