Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi: Mondros’tan TBMM’nin Açılışına

Hazırlık dönemi; Mondros’tan (1918) TBMM’nin açılışına (1920) kadar süren, millî direnişin örgütlendiği dönemdir. Sınavlarda tarih sırası ve hangi kararın hangi toplantıda alındığı sorulur.

Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)

• Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı’nı mağlup bitirdi; Limni Adası’ndaki Mondros’ta ateşkes imzalandı.
• İtilaf Devletleri Boğazları işgal edebilme, stratejik yerleri ele geçirme hakkını aldı; ordu terhis edildi.
• Ardından işgaller başladı (İzmir’in Yunanlılarca işgali: 15 Mayıs 1919).

Cemiyetler (millî direniş örgütleri)

• Redd-i İlhak Cemiyeti: Doğu ve Batı Anadolu’da toprakların işgale ve ilhaka karşı korunması.
• Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri: Millî direnişin bölgesel örgütleri; Sivas Kongresi’nde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti altında birleştirildi.
• Kuvayı Milliye: Yerel millî direniş çeteleri (sivil gönüllüler).
• Karşı cemiyetler: Sulh ve Selamet-i Osmaniye gibi, Anadolu’daki direnişe karşı olan cemiyetler de kurulmuştur.

Mustafa Kemal’in Anadolu’ya geçişi

• 19 Mayıs 1919: Samsun’a çıkış; millî mücadelenin başlangıcı kabul edilir. 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirilmişti.
• Havza Genelgesi (28–29 Mayıs 1919): İşgallere karşı mitingler düzenlenmesi istendi.
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): “Vatanın bütünlüğü, milletin istiklali tehlikededir. İstanbul hükümeti üzerine aldığı sorumluluğun gereğini yapmamaktadır.” İlk kez millî egemenlik esasına dayalı bir direniş ilan edilmiş; Sivas’ta millî bir kongre toplanması kararlaştırılmıştır.

Kongreler

• Erzurum Kongresi (23 Temmuz – 7 Ağustos 1919): Bölgesel niteliklidir (Doğu Anadolu). Manda ve himaye reddedildi. Millî sınırlar vurgulandı. Heyet-i Temsiliye seçildi (başkan: Mustafa Kemal).
• Sivas Kongresi (4–11 Eylül 1919): Ulusal nitelikli kongredir. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kuruldu; Heyet-i Temsiliye genişletildi. Manda ve himaye kesin olarak reddedildi. İstanbul hükümetine karşı millî irade vurgulandı.
• Amasya Görüşmeleri (Ekim 1919): İstanbul hükümetinin temsilcisi (Bahriye Nazırı Salih Paşa) ile Heyet-i Temsiliye arasında yapıldı; Meclis-i Mebusan’ın Ankara dışında toplanması gibi kararlar alındı.

Misak-ı Millî ve İstanbul’un işgali

• Misak-ı Millî: Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nce 28 Ocak 1920’de kabul edilip 17 Şubat 1920’de açıklanan millî sınırları belirleyen karardır. Millî sınırlar içindeki topraklar bütündür; kapitülasyonlar, azınlık hakları ve ekonomik bağımsızlık konularına değinilir.
• 16 Mart 1920: İstanbul İtilaf Devletleri tarafından resmen işgal edildi; Meclis-i Mebusan dağıldı.

TBMM’nin açılışı

• 23 Nisan 1920: Türkiye Büyük Millet Meclisi Ankara’da açıldı. Başkanı Mustafa Kemal; egemenlik millete aittir ilkesi benimsendi.
• Böylece hazırlık dönemi sona erdi ve savaş dönemi (cepheler) başladı.

Sınavda dikkat

• Erzurum bölgesel, Sivas ulusal kongredir.
• Amasya Genelgesi ile millî egemenlik esaslı direniş ilan edilmiştir; Samsun’a çıkış ise başlangıç olarak kabul edilir.
• Misak-ı Millî’yi kabul eden: son Osmanlı Mebusan Meclisi; TBMM’nin açılışı: 23 Nisan 1920.
• Manda ve himaye: Erzurum’da reddedildi, Sivas’ta kesin olarak reddedildi.

Sık sorulan sorular

Kurtuluş Savaşı’nın başlangıcı sayılan olay nedir?

Mustafa Kemal’in 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkması.

Erzurum ve Sivas Kongreleri arasındaki fark nedir?

Erzurum bölgesel, Sivas ulusal nitelikli bir kongredir.

Misak-ı Millî’yi hangi meclis kabul etmiştir?

Son Osmanlı Mebusan Meclisi.

TBMM ne zaman açılmıştır?

23 Nisan 1920’de Ankara’da.