Sınavlarda hangi cephede hangi savaşın yapıldığı ve komutanların adı sorulur. Cepheleri ve savaşları kronolojik hatırlamak yeterlidir.
Doğu Cephesi
- Düşman: Ermeniler (Cumhuriyetçi Ermenistan).
- Komutan: Kâzım Karabekir Paşa.
- Sonuç: Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920), TBMM’nin imzaladığı ilk antlaşmadır.
Güney Cephesi
- Düşman: Fransızlar, onlarla işbirliği yapan Ermeni birlikleri.
- Yerel direniş (Kuvayı Milliye): Antep, Maraş, Urfa direnişleri. Maraş, Antep ve Urfa’ya direnişleri nedeniyle sonradan unvanlar verilmiştir: Maraş’a “Kahraman” (Kahramanmaraş), Antep’e “Gazi” (Gaziantep), Urfa’ya “Şanlı” (Şanlıurfa).
- Sonuç: Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) ile Fransa ile savaş durumu sona erdi.
Batı Cephesi
- Düşman: Yunanlılar.
- Gerilla ve düzenli ordu dönemleri: Önce Kuvayı Milliye, sonra düzenli ordu.
- Komutanlar: Ali Fuat (Cebesoy) (Batı Cephesi komutanı), Refet (Bele), İsmet (İnönü) (I. ve II. İnönü, Kütahya–Eskişehir, Büyük Taarruz’da Batı Cephesi komutanı), Mustafa Kemal (Sakarya’da başkomutan).
- Savaşlar:
- I. İnönü (Ocak 1921): Yunan ilerleyişi durduruldu; ilk düzenli ordu zaferi. İsmet Paşa. - II. İnönü (Mart–Nisan 1921): Yunanlılar bir kez daha durdurulmuştur. - Kütahya–Eskişehir Muharebeleri (Temmuz 1921): Türk ordusu geri çekilmiştir; Eskişehir ve Kütahya kaybedilmiştir. - Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos – 13 Eylül 1921): Başkomutan Mustafa Kemal. “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.” Yunan ilerleyişi kesin olarak durdurulmuştur. TBMM, Mustafa Kemal’e “Gazi” unvanı ve “Mareşal” rütbesi verdi. - Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922): Başkomutan Mustafa Kemal, Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak, Batı Cephesi komutanı İsmet Paşa. Başkomutanlık Meydan Muharebesi (30 Ağustos 1922) ile Yunan ordusu yenilmiştir. - 9 Eylül 1922: İzmir’in kurtuluşu. - Mudanya Ateşkesi (11 Ekim 1922) ile savaş sona erdi.
Önemli komutanlar
- Mustafa Kemal Atatürk: Başkomutan; Sakarya ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi.
- İsmet İnönü: I. ve II. İnönü; Batı Cephesi komutanı.
- Fevzi Çakmak: Genelkurmay Başkanı; Millî Savunma Bakanı.
- Kâzım Karabekir: Doğu Cephesi (Gümrü).
- Ali Fuat Cebesoy: Batı Cephesi’nin ilk komutanı, Kuvayı Milliye’yi düzenli orduya geçirme çabaları.
- Refet Bele: Batı Cephesi komutanlarından.
Sınavda dikkat
- İlk TBMM antlaşması → Gümrü (Doğu Cephesi).
- Fransa ile → Ankara Antlaşması (1921); Yunanistan ile savaş → Mudanya (1922).
- Sakarya → “Mareşal ve Gazi” unvanı; Başkomutanlık Meydan Muharebesi → 30 Ağustos (Zafer Bayramı).
Sık sorulan sorular
Doğu Cephesi komutanı kimdir?
Kâzım Karabekir Paşa.
Sakarya Meydan Muharebesi’nin sonucu nedir?
Yunan ilerleyişinin kesin olarak durdurulması; Mustafa Kemal’e Gazi unvanı ve Mareşal rütbesi verilmiştir.
Büyük Taarruz ne zaman başlamıştır?
26 Ağustos 1922’de.
Fransa ile savaş durumuna hangi antlaşma son vermiştir?
Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921).