Kurtuluş Savaşı’nın askerî zaferinden sonra sıra diplomasiye geldi. Sınavlarda hangi sorunun hangi antlaşmayla çözüldüğü ve tarih sırası sorulur.
Mudanya Ateşkesi (11 Ekim 1922)
- Büyük Taarruz’un ardından İtilaf devletleriyle imzalandı.
- Doğu Trakya (Meriç’e kadar) TBMM yönetimine bırakıldı.
- Barış görüşmeleri için Lozan Konferansı’nın yolu açıldı.
Lozan Barış Antlaşması
- Konferans: 20 Kasım 1922’de başladı; ilk aşama kesildi, ikinci aşama 23 Nisan 1923’te yeniden başladı. Antlaşma 24 Temmuz 1923’te imzalandı. Türk heyetine İsmet Paşa başkanlık etti.
- Sınırlar: Batı sınırı Meriç’tir; Doğu Trakya Türkiye’ye kalmıştır. Musul ve Hatay’ın durumu Lozan’da çözülememiştir.
- Kapitülasyonlar tamamen kaldırıldı.
- Azınlıklar: Gayrimüslim azınlıklara haklar tanındı; Türk-Rum nüfus mübadelesi kabul edildi (İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türkleri hariç).
- Boğazlar: Uluslararası bir komisyonun denetimine bırakıldı, silahsızlandırıldı.
- Osmanlı borçları paylaştırıldı; Türkiye, kendisine düşen payı ödemeyi kabul etti.
- Lozan, Türkiye’nin tam bağımsızlığının uluslararası alanda tanınması olarak görülür.
Lozan sonrası sorunlar
- Musul: 1926 Ankara Antlaşması’yla Irak’a (İngiliz mandası) bırakıldı; Türkiye petrol gelirinden pay aldı.
- Boğazlar: Montrö Sözleşmesi (20 Temmuz 1936) ile Türkiye Boğazlar üzerinde tam egemenliği geri aldı ve Boğazları yeniden silahlandırma hakkını kazandı.
- Hatay: 1938’de Hatay Devleti kuruldu; 1939’da Türkiye’ye katıldı.
Dış politikada atılan adımlar
- Milletler Cemiyeti’ne üyelik: 1932.
- Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya.
- Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak, Afganistan.
- Temel ilke: “Yurtta sulh, cihanda sulh.”
Sınavda dikkat
- Lozan’da çözülemeyenler: Musul ve Hatay. Boğazlar ise Lozan’da silahsız statüye kondu, Montrö’de değişti.
- Sıralama: Mudanya (1922) → Lozan (1923) → Musul/Ankara (1926) → Milletler Cemiyeti (1932) → Balkan Antantı (1934) → Montrö (1936) → Sadabat (1937) → Hatay (1939).
Sık sorulan sorular
Lozan Barış Antlaşması hangi tarihte imzalandı?
24 Temmuz 1923’te imzalandı.
Lozan’da hangi sorunlar çözülemedi?
Musul ve Hatay sorunları. Musul 1926’da, Hatay 1939’da sonuçlandı.
Boğazlar rejimi nasıl değişti?
Lozan’da Boğazlar silahsızlandırıldı ve uluslararası komisyonun denetimine bırakıldı; 1936 Montrö Sözleşmesi ile Türkiye tam egemenlik ve silahlandırma hakkını kazandı.
Mudanya Ateşkesi ile ne elde edildi?
Doğu Trakya TBMM yönetimine bırakıldı ve Lozan’a gidilmesinin yolu açıldı.