Osmanlı Devleti, 13. yüzyılın sonunda Söğüt ve çevresinde Osman Bey önderliğinde kuruldu. Kuruluş (1299-1453) ve Yükselme (1453-1579) dönemleri sınavlarda padişah–olay eşleştirmesiyle sorulur.
Kuruluş Dönemi
- Osman Bey: Bizans’a karşı Koyunhisar Savaşı (1302); beyliği bağımsız hâle getirdi.
- Orhan Bey: Bursa (1326) ve İznik (1331) fethedildi; ilk Osmanlı medresesi İznik’te açıldı; ilk düzenli ordu (yaya ve müsellem) kuruldu; Rumeli’ye geçiş başladı (Çimpe, 1352).
- I. Murat: Edirne alındı ve sonradan başkent yapıldı; devşirme sistemi ve Yeniçeri Ocağı kuruldu; I. Kosova Savaşı (1389).
- Yıldırım Bayezid: Niğbolu Zaferi (1396); Ankara Savaşı (1402)’nda Timur’a yenildi; devlet fetret devrine girdi.
- I. Mehmed (Çelebi): Fetret Devri’ni bitirip devleti toparladı (“ikinci kurucu”).
- II. Murad: Varna (1444) ve II. Kosova (1448) zaferleri.
Yükselme Dönemi
- Fatih Sultan Mehmed: İstanbul’un fethi (1453); çağ değişti (Ortaçağ biter, Yeniçağ başlar). Trabzon Rum İmparatorluğu sona erdi (1461). Sahn-ı Seman medreseleri; Akkoyunlularla Otlukbeli (1473).
- II. Bayezid: Cem Sultan olayı; donanma güçlendi; İspanya’dan kaçan Yahudilere Osmanlı kucak açtı.
- Yavuz Sultan Selim: Çaldıran (1514) ile Safevileri yendi; Mercidabık (1516) ve Ridaniye (1517) ile Memlûk Devleti yıkıldı; halifelik Osmanlılara geçti, kutsal emanetler İstanbul’a getirildi.
- Kanuni Sultan Süleyman: Belgrad (1521), Rodos (1522), Mohaç (1526); Preveze Deniz Savaşı (1538) ile Akdeniz hâkimiyeti; Osmanlı en geniş sınırlarına ulaştı (üç kıtada).
- II. Selim: Kıbrıs’ın fethi (1571); İnebahtı’da donanma yenildi (1571).
Kurumlar
- Divan-ı Hümayun: Devlet işlerinin görüşüldüğü kurul; başkanı sadrazamdır.
- Tımar sistemi: Toprak gelirinin askerî hizmet karşılığında sipahilere verilmesi.
- Devşirme: Hristiyan çocuklardan Enderun’da ve ocaklarda asker ve devlet adamı yetiştirme.
- Kapıkulu ocakları: Yeniçeri, cebeci, topçu gibi maaşlı askerler.
Sınavda dikkat
- “İstanbul’un fethi” → Fatih; “halifelik” → Yavuz; “Mohaç” → Kanuni.
- Ankara Savaşı sonrası Fetret Devri; onu bitiren I. Mehmed’dir.
- Yükselme dönemi, Kanuni sonrası II. Selim’le devam eder ve Duraklama’ya (Zitvatoroku) geçilir.