Anlatım bozukluğu, cümlenin anlam ya da yapı bakımından bozuk olmasıdır. Soruda genellikle “hangisinde anlatım bozukluğu vardır?” diye sorulur. Bozukluk türünü tanımak çoğu zaman yeterlidir.
Anlamsal bozukluklar
- Gereksiz sözcük kullanımı: Aynı anlamı iki sözcükle vermek. > “Bu sene geçen seneye göre daha çok fazla öğrenci geldi.”
- Anlamca çelişen sözcükler: Anlamı birbirini yok eden sözcükler. > “Her gün düzenli olarak okurum, bazen de hiç okumam.”
- Mantık bozukluğu: Düşünce olarak tutarsız bir ifade.
- Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması: Sözcüğün cümleye uymayan anlamda kullanılması.
- Zaman uyumsuzluğu: “Yarın sabah dün gittiğim yerde buluşalım.”
Yapısal bozukluklar
- Özne–yüklem uyumsuzluğu: > “Hepimiz sınavda başarılıydım.” (Hepimiz başarılıydık.)
- Ek eksikliği ya da yanlışlığı: Fiile eksik ya da hatalı ek getirmek.
- Yanlış sözcük sırası: Öge sırası anlamı bozacak biçimde değiştirilmiş olması.
- Tamlama/tümleç bozukluğu: Aynı ek bir kez kullanılması gereken yerde yinelenmesi.
Çözüm yolu
1. Cümleyi baştan sona oku, yüklemini bul. 2. Özne ve yüklemin uyumuna bak. 3. Aynı anlamı veren iki sözcük var mı kontrol et. 4. Zaman ve anlam çelişkisi olup olmadığına bak.
Sınavda dikkat
Her yanlış cümle “anlatım bozukluğu” değildir; yazım ve noktalama hatası ayrı kategoridir. Bozuk olan seçenek bu soruda genellikle tek bir cümledir.