Anlatım teknikleri ve düşünceyi geliştirme yolları; paragraf sorularının temel konusudur. Her parçayı doğru tanımak için ipuçlarını bilmek yeterlidir.
Anlatım biçimleri
- Açıklayıcı anlatım: Bilgi vermek, öğretmek amacıyla yazılır; nesnel, açık ve anlaşılırdır. Örnek: ders kitabı, ansiklopedi, makale.
- Betimleyici anlatım: Bir varlığı, yeri duyulara hitap ederek gözümüzün önüne getirir. Sıfat ve benzetmeler yoğundur.
- Gözlemci betimleme: Nesnel, fotoğraf gibi anlatım. - Sanatsal betimleme: Yazarın duygu ve yorumu vardır.
- Öyküleyici anlatım: Olay anlatır; zaman ve mekân vardır; fiil çoktur (hikâye, roman, anı).
- Tartışmacı anlatım: Bir düşünceyi ispatlamak veya çürütmek amacıyla yazılır; delil ve kanıt kullanılır.
- Kanıtlayıcı anlatım: Fikri kanıtlarla destekler.
Düşünceyi geliştirme yolları
1. Tanımlama: Bir kavramın ne olduğunu açıklamak. İpucu: “… demektir, …dir, …olarak tanımlanır.” 2. Örneklendirme: Bir düşünceyi örneklerle desteklemek. İpucu: “örneğin, mesela, …gibi.” 3. Karşılaştırma: İki varlık veya durumun benzerliklerini veya farklarını ortaya koymak. İpucu: “…’e göre, …ile karşılaştırıldığında, oysa.” 4. Tanık gösterme (alıntı yapma): Ünlü bir kişinin sözünü kanıt olarak kullanmak. İpucu: “… şöyle der:” 5. Benzetme: Bir şeyi başka bir şeye benzeterek anlatmak. İpucu: “… gibi, … kadar.” 6. Sayısal verilerden yararlanma: Rakam, yüzde, istatistik verme. İpucu: “yüzde 70’i, 5 milyon kişi.” 7. Neden-sonuç ilişkisi kurma: Bir olayın nedenini veya sonucunu belirtme. 8. Tanımlama + örnekleme birlikte sık kullanılır.
Sınavda dikkat
- Karşılaştırma ile benzetme karıştırılır: karşılaştırmada iki şey arasındaki ilişki (fark veya benzerlik) vurgulanır; benzetmede bir şey başka bir şeye benzetilir.
- Tanımlama, “nedir?” sorusuna; örnekleme, “neden, nasıl?” sorusuna destek olan somut örnek verir.
- Tanık gösterme için bir kişinin sözü olmalı; kişinin sözü yoksa örnekleme olabilir.
Sık sorulan sorular
Açıklayıcı ile öyküleyici anlatım arasındaki fark nedir?
Açıklayıcı anlatım bilgi vermek için yazılır; öyküleyici anlatım olay anlatır.
Tanımlama nedir?
Bir kavramın ne olduğunu açıklamaktır.
Tanık gösterme nedir?
Bir fikri desteklemek için ünlü bir kişinin sözünü kanıt olarak kullanmaktır.
Sayısal verilerden yararlanma hangi ifadeyle anlaşılır?
Rakam, yüzde ve istatistik içeren ifadelerle.