Fiilimsiler (eylemsiler), fiil kök ve gövdelerinden türeyen ancak cümlede fiil gibi yargı bildirmeyen sözcüklerdir. Üç türü vardır; sınavda “işaretli sözcük hangi fiilimsidir?” diye sorulur.
İsim-fiil (mastar)
Fiile -ma/-me, -mak/-mek, -iş/-ış/-uş/-üş eklerinin gelmesiyle oluşur ve isim gibi kullanılır:
Koşmak sağlığa yararlıdır. – Bu işi bitirmek gerekiyor. – Okuma alışkanlığı önemlidir.
İsim-fiil, cümlede özne, nesne ya da tümleç olabilir.
Sıfat-fiil (ortaç)
Fiile -an/-en, -ası/-esi, -mez/-maz, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş ekleri gelerek oluşur ve isim niteler:
Okuyan öğrenci başarılı olur. – Gelecek hafta tatildeyiz. – Pişmiş yemek soğumuştu.
İsmin önünde bir sıfat gibi çalışır; ekten sonra isim gelir.
Zarf-fiil (ulaç)
Fiile -ıp/-ip, -arak/-erek, -ınca/-ince, -madan/-meden, -ken, -dıkça/-dikçe, -ır -maz gibi ekler gelerek oluşur ve fiili niteler:
Eve koşarak geldi. – Kapıyı çalmadan girdi. – Yağmur yağınca oyun bitti.
Ayırt etme yolu
1. İşaretli sözcüğün fiilden türeyip türemediğine bak. 2. Ardından isim geliyorsa ve onu niteliyorsa sıfat-fiildir. 3. Fiili niteliyorsa zarf-fiildir. 4. Cümlede isim gibi (özne, nesne) kullanılıyorsa isim-fiildir.
Sınavda dikkat
“Çalışkan, yolcu, satıcı” gibi bazı sözcükler fiilden türer ama fiilimsi değil, türemiş isim ya da sıfattır. Fiilimsi, fiil olma özelliğini taşıyan sözcüktür (olumsuzlanabilir, zarfla nitelenebilir).