Noktalama sorularında genellikle “hangisinde noktalama yanlışı vardır?” sorulur. Her işaretin görevini ve en sık çıkan yanlışlarını bilmek yeterlidir.
Nokta (.)
- Cümle sonunda kullanılır: “Yarın sınav var.”
- Kısaltmalardan sonra konur: “Prof. Dr.”, “vb.”, “ör.”
- Saat ve tarihlerde ayırıcı olarak kullanılır: “14.30”, “25.10.2026”.
Ondalık sayılarda nokta değil virgül kullanılır: 3,5.
Virgül (,)
- Eş görevli sözcükleri ve cümleleri ayırır: “Elma, armut ve kiraz aldım.”
- Seslenme ve hitap sözlerinden sonra gelir: “Ali, buraya gel.”
- Ara sözleri ve cümle içindeki açıklamaları ayırır: “Ankara, Türkiye’nin başkenti, büyük bir şehirdir.”
- “Evet, hayır” gibi sözlerden sonra gelir: “Evet, haklısın.”
Yanlış: Cümlenin sonuna virgül koymak ya da yüklemle ilgili zarf tümlecini virgülle ayırmak: “İstanbul’a, gelince seni ararım.” (virgül gereksiz).
Noktalı virgül (;)
Birbirine anlam bakımından bağlı eş cümleleri ayırır: “Ali okula gitti; Veli ise evde kaldı.”
İki nokta (:)
Açıklama, örnekleme ve alıntı yapmadan önce kullanılır: “Şunları aldım: elma, armut, kiraz.”
Soru işareti (?)
Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur: “Saat kaç?” Dolaylı anlatımda konmaz: “Nereye gittiğini sordum.” (nokta konur).
Ünlem (!)
Şaşma, korku, sevinç gibi duyguları ve seslenmeyi belirten sözlerden sonra konur: “Eyvah! Anahtarı unuttum.” Tek ünlem yeterlidir; art arda ünlem resmî yazıda yanlış sayılır.
Üç nokta (…)
Yarım bırakılan düşünceleri ve duraksamaları gösterir: “Gitsem mi, kalsam mı… Bilemiyorum.”
Tırnak işareti (“ ”)
Başkasından aktarılan sözleri, özel anlamlı sözcükleri ve eser adlarını ayırır.
Parantez, kısa çizgi, eğik çizgi
- Parantez: Açıklayıcı ek bilgi için kullanılır: “Sait Faik (1906-1954) öykü yazarıdır.” Cümlenin tamamı parantez içine alınmaz: “Ali (geldi.)” yanlıştır.
- Kısa çizgi: İki yeri ya da kavramı birleştirir: “Ankara-İstanbul yolu.”
- Eğik çizgi: Seçenek ve tarih gösterimlerinde kullanılır: “Ali/Veli”.
Sınavda dikkat
Cümle sonu işareti, virgülün yanlış yerde kullanımı ve dolaylı soru işareti en sık çıkan tuzaklardır.