KPSS Vatandaşlık sorularının önemli bir bölümü Anayasa’nın ilk on maddesinden gelir. Bu maddelerdeki ifadeler çoğu zaman “aynen” sorulur; bu yüzden hem sırayı hem de sözcükleri bilmek gerekir.
İlk üç madde: Devletin temeli
- 1. madde – Devletin şekli: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
- 2. madde – Cumhuriyetin nitelikleri: Türkiye Cumhuriyeti; toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, Başlangıç’ta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.
- 3. madde – Devletin bütünlüğü, resmî dili, bayrağı, millî marşı ve başkenti: Türkiye Devleti ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir. Bayrağı, ay yıldızlı al bayraktır. Millî marşı İstiklal Marşı’dır. Başkenti Ankara’dır.
Değiştirilemez maddeler (4. madde)
Anayasa’nın 1., 2. ve 3. maddeleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez. Sınavda sık sorulan tuzak: 4. maddenin kendisi bu üç maddenin arasında sayılmaz; 4. madde yalnızca bu yasağı bildirir.
Devletin temel amaç ve görevleri (5. madde)
Devletin temel görevlerinden biri; Türk Milleti’nin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve hürriyetlerini sınırlayan engelleri kaldırmaktır.
Egemenlik ve yetki ayrılığı (6-9. maddeler)
- 6. madde: Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir. Hiçbir kimse ya da zümre bunu kullanamaz.
- 7. madde: Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir ve devredilemez.
- 8. madde: Yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanı tarafından Anayasa ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir.
- 9. madde: Yargı yetkisi Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemeler tarafından kullanılır.
Kanun önünde eşitlik (10. madde)
Herkes dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye ya da sınıfa ayrıcalık tanınamaz.
Anayasa değişikliği (175. madde)
- Değişiklik teklifi, TBMM üye tamsayısının en az üçte biri (200 milletvekili) tarafından yazılı olarak yapılır.
- Teklifin kabulü için üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu (360 oy) gerekir.
Sınavda dikkat
- “Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyetin niteliklerinden biri değildir?” sorusunda “federal” ve “monarşik” gibi şıklar çeldiricidir.
- Madde numaraları sık karıştırılır: egemenlik 6, yasama 7, yürütme 8, yargı 9, eşitlik 10.
Sık sorulan sorular
Anayasa’nın değiştirilemez maddeleri hangileridir?
Anayasa’nın 4. maddesine göre 1., 2. ve 3. maddeler değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez.
Cumhuriyetin nitelikleri nelerdir?
Anayasa’nın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir; ayrıca insan haklarına saygılı ve Atatürk milliyetçiliğine bağlıdır.
Anayasa’ya göre egemenlik kimindir?
Anayasa’nın 6. maddesine göre egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir.
Anayasa değişikliği için kaç oy gerekir?
Teklif için TBMM üye tamsayısının en az üçte biri imza atar; kabul için üye tamsayısının beşte üçü, yani 360 oy gerekir.