Türkiye, 2017 anayasa değişikliğiyle parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçti. Sınavlarda seçilme şartları, süre ve yetki çok sorulur.
Sisteme geçiş
- Anayasa değişikliği 16 Nisan 2017 halkoylamasında kabul edildi.
- Yeni sistem, 24 Haziran 2018 Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili genel seçimiyle fiilen başladı.
- Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırıldı; yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı’nda toplandı.
Cumhurbaşkanı
- Hem devletin başı hem yürütmenin başıdır.
- Seçimi: Halk tarafından, 5 yıllığına seçilir; en fazla iki kez seçilebilir.
- Adaylık şartları: 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim görmüş ve milletvekili seçilme yeterliliği bulunan Türk vatandaşı olmak.
- Seçim yöntemi: Geçerli oyların mutlak çoğunluğu ile seçilir; ilk turda sağlanamazsa iki aday arasında ikinci tur yapılır.
- Parti üyeliği: Cumhurbaşkanı’nın partisiyle ilişiği kesilmesi şartı kaldırılmıştır; parti üyesi olabilir.
Cumhurbaşkanı’nın yetkileri
- Cumhurbaşkanı yardımcılarını ve bakanları atar ve görevden alır.
- Üst kamu yöneticilerini atar.
- Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarır; yürütme alanındaki konularda düzenleme yapabilir (temel haklar, kişi hakları ve kanunla açıkça düzenlenmiş alanlar hariç).
- Olağanüstü hal ilan edebilir.
- Bütçe teklifini TBMM’ye sunar.
- Kanunları yayımlar; TBMM’ye bir kez geri gönderebilir.
Yardımcılar ve bakanlar
- Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar Cumhurbaşkanı tarafından atanır.
- Bakanlar TBMM’ye karşı değil Cumhurbaşkanı’na karşı sorumludur.
- Milletvekili bakan olamaz; bakan olan milletvekilliği görevi sona erer.
TBMM (Yasama)
- 600 milletvekilinden oluşur; seçilme yaşı 18’dir.
- Seçim süresi 5 yıldır; seçimler Cumhurbaşkanlığı seçimiyle aynı gün yapılır.
- Meclis seçimlerin yenilenmesine karar verebilir (üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla); bu durumda hem Meclis hem Cumhurbaşkanlığı seçimi yenilenir.
- Meclis soruşturması ve Yüce Divan: Cumhurbaşkanı’nın suçlarını Meclis soruşturabilir.
Sınavda dikkat
- Süre 5 yıl, en fazla iki dönem bilgisi çok sorulur.
- 40 yaş + yükseköğrenim şartları Cumhurbaşkanı için; milletvekili için 18 yaş.
- Bakanlar TBMM’ye karşı sorumlu değildir, Cumhurbaşkanı’na karşı sorumludur.
Sık sorulan sorular
Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine ne zaman geçildi?
2017 referandumuyla kabul edildi, 24 Haziran 2018 seçimiyle fiilen başladı.
Cumhurbaşkanı kaç yıllığına seçilir?
5 yıllığına, en fazla iki kez.
TBMM kaç milletvekilinden oluşur?
600 milletvekilinden.
Cumhurbaşkanı seçilmek için kaç yaşında olmak gerekir?
40 yaşını doldurmuş olmak ve yükseköğrenim görmüş olmak gerekir.