Yargı, bağımsız mahkemeler adına yürütülen devlet faaliyetidir. Sınavlarda yüksek mahkemelerin yapısı, görevleri ve üye sayıları sorulur.
Yargının temel ilkeleri
- Mahkemelerin bağımsızlığı: Hâkimler görevlerinde bağımsızdır; hiçbir organ, makam, kişi onlara emir ve talimat veremez.
- Hâkimlik teminatı: Hâkimler azledilemez ve kendileri istemedikçe belirli yaştan önce emekliye ayrılamaz.
- Tabii hâkim ilkesi: Kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir mahkeme önüne çıkarılamaz.
- Duruşmaların açık olması ve kararların gerekçeli olması esastır.
Anayasa Mahkemesi (AYM)
- 15 üyeden oluşur.
- Üyelerinin 12’sini Cumhurbaşkanı, 3’ünü TBMM seçer.
- Üyelik süresi 12 yıl; yeniden seçilemezler; 65 yaşını dolduranlar görevden ayrılır.
- Görevleri:
- Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğü’nün Anayasa’ya uygunluğunu denetlemek. - Siyasi partilerin kapatılması davalarına bakmak. - Bireysel başvuruyu karara bağlamak (2012’den beri; temel hak ihlali iddiası, iç hukuk yolları tükendikten sonra). - Yüce Divan sıfatıyla Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar ve üst düzey yargıçları yargılamak.
- AYM kararları kesindir; Resmî Gazete’de yayımlanarak herkesi bağlar.
Yargıtay
- Adli yargının (ceza ve hukuk) yüksek mahkemesi.
- Asliye mahkemelerinin kesinleşmemiş kararlarını temyiz inceler.
- Üyeleri Hâkimler ve Savcılar Kurulu seçer.
Danıştay
- İdari yargının en yüksek mahkemesidir (idari yargı kararlarını inceler); aynı zamanda idareye danışmanlık yapar.
- Üyelerinin dörtte üçünü HSK, dörtte birini Cumhurbaşkanı seçer.
Sayıştay
- Kamu kurumlarının mali işlemlerini (gelir, gider ve mallarını) TBMM adına denetleyen yüksek denetim organıdır.
- Sayıştay kararları kesindir.
Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK)
- 13 üyeden oluşur.
- Başkan: Adalet Bakanı; üyeler: Adalet Bakanı Yardımcısı (doğal üye), 4 üyeyi Cumhurbaşkanı, 7 üyeyi TBMM seçer.
- Görevleri: Hâkim ve savcıların atama, nakil, terfi, disiplin işlemleri.
Askerî yargı ve uyuşmazlık
- Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi yalnızca askerî davalara bakar.
- Uyuşmazlık Mahkemesi: Adli ve idari yargı arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını çözer.
Sınavda dikkat
- AYM 15 üye; HSK 13 üye bilgisi çok sorulur.
- Danıştay → idari yargı; Yargıtay → adli yargı; Sayıştay → mali denetim.
- AYM bireysel başvuru için iç hukuk yollarının tüketilmesi şarttır.
Sık sorulan sorular
Anayasa Mahkemesi kaç üyeden oluşur?
15 üyeden.
Danıştay hangi yargı kolunun yüksek mahkemesidir?
İdari yargının.
Sayıştay’ın görevi nedir?
Kamu kurumlarının mali işlemlerini TBMM adına denetlemektir.
HSK kaç üyelidir?
13 üyelidir.