Bu başlık KPSS Vatandaşlık’ta “sayı ve kurum” soruları olarak çıkar. Aşağıdaki sayıları ve görevleri ezbere değil, ilişkileriyle öğrenmek işini kolaylaştırır.
Yasama: Türkiye Büyük Millet Meclisi
- 600 milletvekilinden oluşur (Anayasa m.75).
- Milletvekili seçilme yaşı 18’dir (m.76).
- Seçimler beş yılda bir yapılır; milletvekili ve Cumhurbaşkanı seçimleri aynı gün yapılır (m.77).
- Yasama sorumsuzluğu: Milletvekilleri, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden sorumlu tutulamaz.
- Yasama dokunulmazlığı: Seçimden önce veya sonra suç işlediği ileri sürülen milletvekili, Meclis kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz (ağır cezalık suçüstü hâlleri gibi istisnalar vardır).
- TBMM’nin görevleri arasında kanun yapmak, değiştirmek ve kaldırmak, bütçeyi görüşüp kabul etmek, para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek, uluslararası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak sayılır.
Yürütme: Cumhurbaşkanı
- 2017 anayasa değişikliğiyle Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçildi; sistem 2018 seçimlerinden sonra işlemeye başladı.
- Cumhurbaşkanı beş yıl için halk tarafından seçilir; en fazla iki kez seçilebilir (m.101).
- Cumhurbaşkanı adayı kırk yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış olmalıdır.
- Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanları Cumhurbaşkanı atar.
- Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarma yetkisi yürütmenin düzenleyici işlemlerinden biridir.
Yargı
- Mahkemeler bağımsız ve tarafsızdır (m.9, m.138). Hâkimler görevlerinde bağımsızdır.
- Anayasa Mahkemesi: 15 üye (m.146). Kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin Anayasa’ya uygunluğunu denetler; bireysel başvuruyu da karara bağlar. Kararları herkesi bağlar.
- Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK): 13 üye (m.159). Hâkim ve savcıların mesleğe kabul, atama, terfi ve disiplin işlerini yürütür.
- Yargıtay: Adli yargının, Danıştay: idari yargının en yüksek mahkemesidir.
- Sayıştay: Kamu gelir ve giderlerini denetler.
Sınavda dikkat
- 600, 15, 13, 18, 40 sayıları en çok sorulan sayılardır.
- “Hangisi yürütme organındadır?” sorusunda Cumhurbaşkanı, yardımcıları ve bakanlar doğru, Meclis ve mahkemeler çeldiricidir.
- Dokunulmazlık (kişisel, Meclis kararıyla kalkar) ile sorumsuzluk (Meclis’teki oy ve sözler için, kalkmaz) karıştırılır.
Sık sorulan sorular
TBMM kaç milletvekilinden oluşur?
Anayasa’nın 75. maddesine göre TBMM 600 milletvekilinden oluşur.
Cumhurbaşkanı kaç yıl için seçilir?
Cumhurbaşkanı beş yıl için seçilir ve en fazla iki kez seçilebilir.
Anayasa Mahkemesi kaç üyeden oluşur?
Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur.
Yasama dokunulmazlığı ile yasama sorumsuzluğu arasındaki fark nedir?
Sorumsuzluk, milletvekilinin Meclis çalışmalarındaki oy ve sözleri için hesap verememesidir. Dokunulmazlık ise suç işlediği ileri sürülen milletvekilinin Meclis kararı olmadıkça tutuklanamaması ve yargılanamamasıdır.